تبلیغات
مجنون الحسین - بدحجابی نمادی از چالش های درونی جامعه


























مجنون الحسین

رهسپاریم با ولایت تا شهادت

اثری از  :  زهرا چیذری؛ كارشناس مسائل فرهنگی
 هر چند عوامل بیرونی متعددی در بروز بدحجابی مؤثرند، اما نهادینه شدن ارزش ها و اعتقادات درونی می تواند خنثی كننده ی عوامل بیرونی باشد. مشاهده ی بدحجابی های موجود در جامعه، هر چند با اذعان به این نكته كه تعدد این افراد كم است، مؤید این نكته خواهد بود كه برآیند عوامل بیرونی و درونی تضعیف باورهای مذهبی و ارزش های دینی را نشانه رفته اند ...با نگاهی به جامعه ی امروز و مقایسه ی وضعیت حجاب و عفاف در دهه ی چهارم انقلاب با دهه های قبلی، درمی یابیم شرایط مساعدی را در سطح جامعه مشاهده نمی كنیم و هر چند تعداد هنجارشكنان عرصه ی حجاب و عفاف زیاد نباشد، اما نمود اجتماعی این قشر، كه بخشی آسیب دیده و بخشی نیز سازمان دهی شده هستند، در سطح جامعه ظاهر می شود و به لایه ی آشكار اجتماع جلوه ای ناخوشایند می بخشد. بدحجابی نمادی از چالش های درونی جامعه
تاریخ  :  1391/07/17
اثری از  :  زهرا چیذری؛ كارشناس مسائل فرهنگی
 هر چند عوامل بیرونی متعددی در بروز بدحجابی مؤثرند، اما نهادینه شدن ارزش ها و اعتقادات درونی می تواند خنثی كننده ی عوامل بیرونی باشد. مشاهده ی بدحجابی های موجود در جامعه، هر چند با اذعان به این نكته كه تعدد این افراد كم است، مؤید این نكته خواهد بود كه برآیند عوامل بیرونی و درونی تضعیف باورهای مذهبی و ارزش های دینی را نشانه رفته اند ...

با نگاهی به جامعه ی امروز و مقایسه ی وضعیت حجاب و عفاف در دهه ی چهارم انقلاب با دهه های قبلی، درمی یابیم شرایط مساعدی را در سطح جامعه مشاهده نمی كنیم و هر چند تعداد هنجارشكنان عرصه ی حجاب و عفاف زیاد نباشد، اما نمود اجتماعی این قشر، كه بخشی آسیب دیده و بخشی نیز سازمان دهی شده هستند، در سطح جامعه ظاهر می شود و به لایه ی آشكار اجتماع جلوه ای ناخوشایند می بخشد.

بدحجابی یك نماد است، نمادی كه نمود چالش های موجود در متن جامعه است و به این شكل و شمایل تظاهر بیرونی یافته است. از سوی دیگر نیز ادامه ی روند بدحجابی های موجود در جامعه پایه های ساختاری اجتماع را با چالش های جدی مواجه می سازد و حتی در دراز مدت می تواند با تأثیر بر پایه های نهاد خانواده، به عنوان ركن اصلی جامعه، تأثیر بگذارد و در نهایت جامعه را به همان راهی بكشاند كه تجربه ی شكست خورده ی غرب، امروز می خواهد از آن مسیر باز گردد؛ اما بازسازی ویرانه های جامعه ای كه اخلاق و ارزش هایش نابود شده است، شاید سخت و حتی گاهی غیرممكن باشد.

نگاهی به وضعیت حجاب در گروه های سنی مختلف

با نگاهی به وضعیت حجاب گروه های سنی مختلف، می توان بیشترین بدحجابی ها را در میان قشر جوان جامعه مشاهده كرد، البته این رفتار به سنین بالاتر نیز تسری یافته است و به نسبت سال های گذشته بدحجابی بیشتری در بین سنین بالاتر شاهدیم. هرچند نمی توان از تأثیر گروه همسالان در این سنین غافل شد، اما نوجوانان و كودكان از پدر و مادر و اطرافیان خود نیز الگوبرداری می كنند و به همان نسبت كه بدحجابی بیشتری را در گروه های سنی بالاتر شاهدیم، تسری این مسئله به نوجوانان و جوانان تربیت یافته در دامان مادرانی كه خود از حجاب مناسبی برخوردار نیستند دور از انتظار نیست.

از سوی دیگر، الگوهای رسانه ای ارائه شده برای مباحث عفاف و حجاب نیز اغلب برای نسل جوان اقناع كننده نیستند، به علاوه آنكه گاهی رفتار متفاوت و متضاد این الگوها در برابر دوربین، پشت دوربین و در سطح جامعه تأثیر معكوس بر پذیرش حجاب از سوی جوانان و نوجوانان دارد. به رغم این ها، برای بررسی دقیق تر چرایی بدحجابی میان قشر نوجوان و جوان باید به ویژگی های روان شناختی این دوران نگاهی داشته باشیم.

نگاهی عمیق تر به بدحجابی

میل به خودنمایی یكی از ویژگی های انسان هاست. پدیده ی حجاب با لایه های مختلف فرهنگ، ارتباط تنگاتنگی دارد. دانش، آگاهی و معرفت مبانی ای هستند كه می تواند در درون فرد تبدیل به اعتقاد و باور شود. تا اینجا تحول در حیطه ی ذهن اتفاق می افتد. بعد از اینكه تمایل برای انجام رفتاری در درون فرد به وجود آمد، بسته به شرایط محیطی، آن رفتار شكل می گیرد و به مرور تثبیت و در وجود فرد نهادینه و به فرهنگ تبدیل می شود.

بنابراین اگر بخواهیم مقوله ی پوشش زن و مرد به خصوص در سنین جوانی در جامعه به فرهنگی ماندگار تبدیل و به صورت ریشه ای تر حل و فصل شود، به گونه ای كه با عوامل بیرونی دستخوش تغییر نشود، باید كلید این چالش را در لایه های فرهنگی جامعه دنبال كنیم. به عبارت دیگر، هر چند عوامل بیرونی متعدد و متنوعی در بروز این پدیده مؤثرند، اما نهادینه شدن ارزش ها و اعتقادات درونی می تواند خنثی كننده ی عوامل بیرونی باشد. پس مشاهده ی بدحجابی های موجود در جامعه، هر چند با اذعان به این نكته كه تعدد این افراد كم است، مؤید این نكته خواهد بود كه برآیند عوامل بیرونی و درونی تضعیف باورهای مذهبی و ارزش های دینی را نشانه رفته اند و بدحجابی یكی از تظاهرات چنین چالشی است.

اگر بخواهیم مقوله ی پوشش زن و مرد به خصوص در سنین جوانی در جامعه به فرهنگی ماندگار تبدیل و به صورت ریشه ای تر حل و فصل شود، به گونه ای كه با عوامل بیرونی دستخوش تغییر نشود، باید كلید این چالش را در لایه های فرهنگی جامعه دنبال كنیم.

بررسی كارنامه ی عملكرد 30 ساله

برای بررسی عوامل بیرونی بدحجابی، نگاهی به عملكرد و كارنامه ی 30 ساله ی دولت های جمهوری اسلامی می تواند ما را به مقصود نزدیك تر كند.

انقلاب اسلامی ایران با هدف احیای ارزش ها شكل گرفت و همان گونه كه انتظار می رفت حجاب نیز به عنوان جلوه ای بارز از ارزش های اسلامی، به درخواست مردم و دستور امام خمینی (رحمت الله علیه)، در كسوت یك قانون درآمد تا تحقق این مهم را امكان پذیرتر نماید. سال های پس از انقلاب و به خصوص با آغاز جنگ تحمیلی و فضای معنوی حاكم بر كشور، این ارزش اسلامی را در افراد جامعه درونی كرده بود، از همین رو، روزبه روز بر رونق حجاب و عفاف افزوده می شد.

با پایان یافتن دوران دفاع مقدس و ورود به دوران سازندگی، توجه دولت و به تبع آن مردم از مفاهیم معنوی به مسائل مادی معطوف شد. در این دوران، دولت تمام هم و غم خود را برای سروسامان بخشیدن به ویرانی های حاصل از جنگ گذارد، اما در این بین ریشه ی برخی باورهای مذهبی در میان مردم استواری خود را از دست داد. شاید یكی از دلایل دستور اسلام برای انجام روزانه ی عبادت ها این باشد كه شاداب ماندن روحیه ی معنوی، اعتقادات و باورها نیازمند تكرار و تمرین و گاهی بازنگری و به روزرسانی است اما در دوران سازندگی از این مهم غفلت شد.

این وضعیت در دوران اصلاحات، به دلیل كار گسترده ی فرهنگی برای دور كردن جامعه از فضای ارزشی، شدت بیشتری گرفت. در این دوران، ظهور و فعالیت ماهواره ها در كنار رسانه های داخلی همچون روزنامه های زنجیره ای شدت گرفت. كم كم با گسترش هجمه های رسانه ای ضد مقدسات و كم رنگ شدن باورهای دینی در میان برخی از طبقات جامعه، بدحجابی نمود بیشتری یافت و زنان و دختران بدحجاب در خیابان ها ظاهر شدند.

برخی از این افراد سامان دهی شده و برخی دیگر پیرو بودند، اما نكته ی مهم در این میان آمادگی جامعه برای ظهور پدیده ی بدحجابی، با استخدام برخی زنان و دختران، برای عادی سازی و اشاعه ی این وضعیت بود. پس از 8 سال غفلت از پرداختن به مسائل معنوی و 8 سال كار هدفمند برای تغییر باورها و ارزش ها، اكنون فضای كلی جامعه اجازه می داد تا به مرحله ی تازه ای ورود یابد و آن تزریق مظاهر بدحجابی به بدنه ی جامعه بود.

در نهایت، دولت نهم با شعار «عدالت محوری» به میدان آمد، شعاری كه تداعی گر خاطرات خوش دوران آغاز انقلاب بود و انتظار می رفت فضای ارزشی جامعه به آن دوران باز گردد، اما چنین اتفاقی نیفتاد و به رغم خواسته ی صریح عموم مردم برای اصلاح پدیده ی بدحجابی، هیچ حركت مثبتی در این راستا مشاهده نشد.

در دوران اصلاحات، ظهور و فعالیت ماهواره ها در كنار رسانه های داخلی همچون روزنامه های زنجیره ای شدت گرفت. كم كم با گسترش هجمه های رسانه ای ضد مقدسات و كم رنگ شدن باورهای دینی در میان برخی از طبقات جامعه، بدحجابی نمود بیشتری یافت و زنان و دختران بدحجاب در خیابان ها ظاهر شدند.

از سوی دیگر، هم زمانی ابلاغ مصوبه ی 427 با آغاز به كار دولت نهم، اجرا نشدن محتوای این مصوبه را بیشتر به رخ می كشید.

مصوبه ای مهجور

حجاب و عفاف یكی از مقولاتی است كه از ابتدای تشكیل حكومت اسلامی در كشورمان كانون توجهات بوده است. بنابراین بروز پدیده ی بدحجابی به مفهوم این است كه یا نگاه مناسب و كارشناسی شده ای به مقوله ی حجاب به عنوان تجلی ظاهری ارزش های نهادینه ی اسلامی وجود نداشته است و یا در درونی و پایدار كردن مفاهیم موجود به ویژه برای نسل جوان با چالش مواجهیم.

مصوبه ی 427 شورای عالی انقلاب فرهنگی یكی از كامل ترین مصوباتی است كه به مقوله ی عفاف و حجاب پراخته است. این مصوبه تكالیف 26 دستگاه را در حوزه ی عفاف و حجاب معین نموده و برای گسترش فرهنگ حجاب و عفاف 300 راهكار ارائه كرده است كه هر كدام از این 26 دستگاه به تناسب نقشی كه در نهادینه كردن فرهنگ حجاب و عفاف دارند، موظف به اجرای تعدادی از بندهای این مصوبه هستند. پیشینه ی این مصوبه به سال 73 بر می گردد و در سال 76 به طور رسمی مصوبه ی 427 شورای عالی انقلاب فرهنگی قوام لازم را یافت. با وجود این، 8 سال دیگر طول كشید تا این مصوبه با 16 محورش به دستگاه ها ابلاغ شود.

از میان این 26 دستگاه، فقط 2 دستگاه مسئولیت سلبی دارند و 24 دستگاه مسئولیت هایشان ایجابی است و صداوسیما با 31 وظیفه در راستای گسترش فرهنگ حجاب و عفاف بیشترین بار مسئولیت را در این زمینه به دوش می كشد، مسئولیتی كه اغلب دستگاه ها و همچنین صداوسیما نسبت به آن بی توجه اند.

مطابق سیاست گذاری های این مصوبه، باید حجاب و عفاف به اولویت دستگاه های اجرایی كشور تبدیل می شد. همچنین ابلاغ روش های اجرایی و تعیین ضوابط و هنجارهای روشن، تعریف استانداردهای فرهنگی مناسب برای ترویج فرهنگ عفاف منطبق با فرهنگ دینی و ملی، وضع قوانین، اصالت بخشی به فرهنگ عفاف و رفع اشكالات قانونی در نحوه ی تولید، توزیع و عرضه ی پوشاك داخلی و خارجی در كنار نظارت و پیگیری نحوه ی اجرای طرح گسترش فرهنگ عفاف به صورت مستمر سیاست های كلان مصوبه ی شورای عالی انقلاب فرهنگی برای گسترش فرهنگ عفاف و حجاب است.

اما این مصوبه حتی از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان مبدأ و منشأ تصویب چنین قانونی به طور جدی پیگیری نشد و به طبع آن دستگاه های ذی ربط نیز، كه گستره ی آن ها به اندازه ی تمامی دستگاه های اجرایی و سیاست گذار كشور بود، بیش از آنكه به وظایف و راهكارهای تعیین شده در این مصوبه جامه ی عمل بپوشانند، در جنجال های سیاسی موجود در جو كلی جامعه در دولت های نهم و دهم، مصوبه ی عفاف و حجاب را مسكوت باقی گذاشتند.

در این میان، شاید تنها نهادی كه به طور نسبی به وظایف خود عمل كرده باشد نیروی انتظامی است. این نیرو نیز تنها به بخش سلبی و برخوردهای انتظامی با پدیده ی بدحجابی پرداخته است، این در حالی است كه حتی بندهایی از وظایف نیروی انتظامی در مصوبه ی گسترش حجاب و عفاف نیز بر آگاه سازی و فرهنگ سازی تأكید دارد.

نقطات قوت و ضعف نظام در برابر پدیده ی بدحجابی

بررسی كارنامه ی عملكردی انقلاب اسلامی، در رابطه با ترویج عفاف و حجاب، فراز و فرودهایی را در عملكرد مسئولان جامعه در قبال این موضوع به تصویر می كشد. هجمه های متعدد خارجی برای تغییر ارزش های جامعه ی اسلامی ایران بزرگ ترین چالشی است كه در زمینه ی عفاف و حجاب با آن مواجهیم. این هجمه ها، به صور گوناگون، ارزش های مذهبی موجود در جامعه را هدف گرفته اند و از طرق مختلف، گاهی با استخدام زنان و دختران جوان بدحجاب، برای عادی سازی بدحجابی برنامه ریزی می كنند و بخش عمده ای از برنامه ریزی هایشان را نیز از طریق به كارگیری ظرفیت رسانه به انجام می رسانند.

این در حالی است كه ما از منظر طراحی مدهای مبتنی بر اصول اسلامی و ملی ضعف داریم و از سوی دیگر رسانه های ما نیز، علاوه بر آنكه از ظرفیت مناسبی برخوردار نیستند، گاهی همسو با سیاست های كلی جامعه حركت نمی كنند و بسیاری از مواقع مدهای غیراسلامی از دوربین رسانه ی ملی و به خصوص سینما به مخاطب معرفی می شود.

این چندگانگی در اجرای قوانین مربوط به حجاب و عفاف در سایر 26 دستگاهی كه باید مجری مصوبه ی 427 باشند نیز دیده می شود و شاید بتوان ریشه ی اجرای ناقص و غیراصولی چنین مصوبه ای را در ندیده شدن ضمانت های اجرایی برای آن جست وجو كرد؛ نكته ای كه دامن گیر بسیاری از قوانین اجرانشده ی دیگر نیز هست. با وجود این، به نظر می رسد نقطه ضعف مهم دیگر نه در سیاست گذاری كه در اجرای مصوبات مرتبط با حجاب و عفاف است.

ما از منظر طراحی مدهای مبتنی بر اصول اسلامی و ملی ضعف داریم و از سوی دیگر رسانه های ما نیز، علاوه بر آنكه از ظرفیت مناسبی برخوردار نیستند، گاهی همسو با سیاست های كلی جامعه حركت نمی كنند و بسیاری از مواقع مدهای غیراسلامی از دوربین رسانه ی ملی و به خصوص سینما به مخاطب معرفی می شود.

در مقابل این نقاط ضعف، مهم ترین تكیه گاه و نقطه ی قوت ما فضای معنوی و مذهبی حاكم بر جامعه است؛ به گونه ای كه با احیا و نهادینه كردن ارزش های مذهبی، حجاب با انتخاب خود افراد جایگزین بدحجابی می شود. این مهم نیازمند بهره برداری از تمامی ظرفیت های مذهبی و رسانه ای است؛ موضوعی كه مدت هاست متولیان فرهنگی به فراموشی سپرده اند و متولیان مذهبی نیز برای توفیق یافتن در این مسیر نیاز به روزآوری زبان گفت وگو با مخاطبان جوان را دارند.

روال طی شده در طول سال های اخیر، بیانگر این است كه در مقوله ی عفاف و حجاب حركت رو به عقب داشته ایم و در بهترین حالات نیز تنها توانسته ایم، با جریان سازی های رسانه ای، مسكن هایی موقتی را ارائه كنیم و با فرو نشست این امواج بدحجابی ها در شكل و شمایل جدید از سر گرفته می شود.

تزلزل نظام خانواده ایستگاه آخر بدحجابی

بدحجابی مسئله ای فردی نیست كه به تصمیم شخصی افراد باز گردد و دلیل وجوب آن در دین آسمانی اسلام نیز همین نكته است و ادامه ی روند كنونی با همین شیب و حتی شیبی كمتر از این می تواند سبب گسترش بی بندوباری و فساد در جامعه شود و این آفت، بی تردید، دامن ساختار خانواده را نیز خواهد گرفت. با تزلزل ساختار خانواده، جامعه نیز دچار تزلزل می شود و به سمت فروپاشی حركت خواهد كرد.

ما تجربه ی غرب در به هم ریختن ساختار ارزشی را پیش رو داریم و به فرموده ی مقام معظم رهبری، ما در مسئله ی زن و خانواده از غرب طلبكاریم. این مطالبه بر مبنای همین جدایی زن از ساختار خانواده است و بدحجابی، با هدف قرار دادن ارزش ها، می تواند مقدمه ای برای رشد و گسترش بی بندوباری و فساد و جدا شدن زن به عنوان ركن خانواده از این ساختار مهم اجتماعی باشد و بی تردید این آسیب مقدمه ای بر سایر چالش های خودساخته ای است كه اكنون غرب در میان آن دست وپا می زند.

/ انتهای متن/

نوشته شده در پنجشنبه 27 مهر 1391ساعت 07:15 ب.ظ توسط علی فاضلی| نظرات ()
طبقه بندی: فرهنگی 

مرجع دریافت ابزار و قالب وبلاگ
By Ashoora.ir & Night Skin